De bouw van een rocket mass heater

rocket mass-heater 14Toen we in de romneyloods de vergader/lunchruimte afgetimmerd hadden, zijn we begonnen met de bouw van een rocket mass heater. Aangezien in ieder geval Paul en ik van plan zijn een 'rocket' in ons aardehuis te bouwen, waren we blij dat we in de romneyloods alvast wat ervaring konden opdoen. Na de informatieavond door kachelbouwer Sjang van Daal over het fenomeen rocket mass heater en het besturen van het boek van ontwerper Ianto Evans ('Rocket Mass Heater, superefficiënt woodstoves you can build and snuggle up to') gingen we aan de slag. Hier een zo volledig mogelijk verslag. Een langere blog dan normaal, maar wel met veel plaatjes...

Voor wie nog niet weet wat een 'rocket' is: dit is een houtkachel die je zelf kunt bouwen van voornamelijk hergebruikt materiaal (oliedrum, vuurstenen of bakstenen, grindtegels, stoeptegels, leem), die een zeer efficiënte en dus schone verbranding heeft en relatief weinig hout nodig heeft. Sjang van Daal bouwt al jaren lang finovens en leemkachels, maar sinds een jaar of drie is hij zeer enthousiast over de 'rocket'. Hij heeft inmiddels de kachel van Ianto Evans verder ontwikkeld, maar wij wilden eerst de basisrocket uitproberen.

We begonnen met een proefverbrandingstunnel van bakstenen zonder mortel. We kozen voor bakstenen in plaats van vuurstenen, omdat onze ‘rocket’ maar een jaar of drie mee hoeft in de tijdelijke romneyloods en we bakstenen gratis konden scharrelen. Na deze eerste puzzel durfden we het echte werk aan. Eerst het isolatievloertje van vermiculiet gemengd met wat klei en zand en water, omgeven door een randje bakstenen.

rocket mass-heater 01

Op dit vloertje bouwden we de verbrandingstunnel in de J vorm met mortel van 1 deel klei (van eigen land) op 3 delen zand. De tunnel moet zo gebouwd zijn dat het horizontale gedeelte de kleinste doorsnee heeft van de gehele kachel. We kozen voor een doorsnee van 15 cm voor dit horinzontale gedeelte en 16 cm voor de verticale delen. De heatriser (het hoge verticale gedeelte van de verbrandingstunnel) maakten we 83 cm, 5 cm korter dan de oliedrum die we gebruiken.

rocket mass-heater 02
 

Het onderste horizontale gedeelte van deze tunnel omgaven we met een extra bakstenen muurtje, waartussen we ook weer isolerende vermiculiet goten.

rocket mass-heater 03 
 

Om ook de heatriser te kunnen isoleren, bouwden we om de heatriser een tweede wand. Daarvoor slepen van één van beide oliedrums de bodem en deksel eraf, sneden we hem van onder tot boven door en versmalden we hem tot de doorsnee die 2x8 cm minder was dan de hele oliedrum. De ruimte tussen de versmalde oliedrum en de bakstenen heatriser vulden we ook weer met vermiculiet.

 rocket mass-heater 04
 

Daarna bouwden we een nog muurtje om het horizontale gedeelte heen. Dit zou de verzamelgoot voor de hete lucht worden. Als je de ‘rocket’ stookt, dan gaat de hete lucht door de geïsoleerde heatriser omhoog. Bovenin ‘stuit’ de hete lucht op de buitenste oliedrum en wordt dan tussen de binnenste versmalde oliedrum en de buitenste oliedrum weer naar beneden geleid. Onderin wordt het dan verzameld in die goot die op het plaatje in aanbouw is. De oliedrum die je op dit plaatje zit is de buitenkant van de heatriser en dus nog niet de tweede oliedrum die daar (later) nog over heen komt,

 rocket mass-heater 05
 

Deze verzamelgoot dekten we af met bakstenen en in de juiste vorm geslepen grindtegels. Dit ‘dak’ zou straks dienst doen als basis waar we de grote oliedrum op zouden zetten.

 rocket mass-heater 06
 

Nu werd het tijd om de grote oliedrum erop te zetten. Tussen de bovenkant van de heatriser en de bovenplaat van de oliedrum moest dus 5 cm komen om de hete lucht door te laten en om te buigen naar beneden toe. Om de onderrand van de oliedrum deden we een smal strookje steenwol, als scheiding tussen het ijzer en de leem.

 rocket mass-heater 07

Vervolgens moesten we de verbinding maken naar de bank. Dat was een heel gepuzzel. We slepen de grindtegels in de juiste vormen, legden er waar nodig nog een stalen lat als ondersteuning van de grindtegel. De rest van de bank was recht toe recht aan, dus veel gemakkelijker.

rocket mass-heater 08

De binnenkant van de leembank scheidden we in twee parallelle compartimenten. Dit om de hete lucht zowel langs de voorkant als langs de achterkant van de bank te leiden. Zo zou de warmte optimaal verdeeld worden over de leem. We metselden dus een voormuur, een tussenmuur en een achtermuur. Als daklaag legden we twee lagen grindtegel. Twee lagen om hiermee al wat steenmassa te creëren om de warmte op te kunnen slaan.

 rocket mass-heater 09
 

Daarna werd het tijd om de boel af te gaan lemen. We maakten de leem nu van klei, zand en gehakseld stro. Voor de juiste verhouding hadden we de volgende proef gedaan: 5 schoteltjes met mengels in verschillende verhoudingen bakken in de oven. De verhouding 1 klei op 2 zand barstte te veel, de verhouding 1 klei op 6 zand veel te los. Het mengsel 1 klei op 4 zand gaf ons het meest vertrouwen.

 rocket mass-heater 10
 

In de tussentijd was ook de schoorsteen gebouwd. Voornamelijk enkelwandig met kleine stukjes dubbelwandig waar de schoorsteenpijp door het plafond en het dak van de romneyloods ging. De stalen pijp komt aan de onderkant uit op de leembank. Toen we ook de schoorsteenpijp gingen lemen, ontstond er een mooie organische boom.

 rocket mass-heater 11
 

Na twee lagen leem hebben we het geheel ingepakt met grof jute. Hieroverheen smeerden we een dun laatste laagje leem. De jute doet dienst als een soort bewapening.

 rocket mass-heater 12
 

Ook moet ik nog wat zeggen over de veegluikjes. Op drie plekken hebben we veegluikjes gemaakt. Daar kunnen we straks de stoeptegel, die we precies passend hebben geslepen, er uit halen om de as te verwijderen. De eerste zit direct naast de inlaad van het hout. De tweede waar de bank begint en de laatste onder de schoorsteenpijp.

rocket mass-heater 13

Tenslotte moesten we onze ‘rocket’ natuurlijk uitproberen. Een spannend moment. Maar na een paar seconden werd duidelijk dat hij erg goed trekt. De vlammen werden direct horizontaal de verbrandingstunnel ingezogen! We konden tevreden zijn over onze eerste zelfgebouwde ‘rocket’.

rocket mass-heater 14

We willen de leem nog afwerken met een laag lijnolie. Dat maakt de leem harder. En we hebben, nu we zo bezig zijn geweest met lemen en ook op internet weer allerlei andere leemtechnieken hebben bestudeerd, alweer zin in het volgende experiment: leem gemaakt van klei, zand, koeiepoep en een bloempapje. Dus, mocht je geïnteresseerd zijn in onze verdere ervaringen: wordt vervolgd!